Sumoo – Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski

Przeszukaliśmy bazy wielu rodzimych ziół i kwiatów spełniających kryteria roślin leczniczych, oddziałujących na siedem różnych części ludzkiego ciała i całe nasze istnienie. Badania były ekscytujące, satysfakcjonujące i wiele nas nauczyły. Liczyliśmy, że wszystkie rośliny, jakie odnaleźliśmy i umieściliśmy w publikacji, zaprezentujemy w ramach instalacji w U–jazdowskim. Jednak ze względu na uzgodnione terminy wystawy i ograniczenia przestrzenne nie możemy wykorzystać tej „ostatecznej selekcji roślin”, utworzonej w wyniku badań. Dlatego postanowiliśmy nie naciskać ani nie inwestować w uprawę i pokazać na wystawie inne rośliny. Chociaż nie do końca spełniają nasze kryteria jako lecznicze i rodzime gatunki, to nadal będą doskonale pasować do ekspozycji i przestrzeni galerii. Wiemy, że bogactwo natury jest nieograniczone i że wiele roślin na całym świecie może w bardzo podobny sposób oddziaływać na nasze życie – tak jak robią to nasze zioła i kwiaty.

Czakra 1 / Czerwony

Tropaeolum majus – Nasturcja

• O roślinie:
  • Pochodzi z Ameryki Południowej, ale w Polsce od wieków jest chętnie wysiewana w ogródkach i na balkonach. Kwiaty, w zależności od odmiany, w odcieniach żółci, pomarańczu aż do głębokiej czerwieni.
• Właściwości lecznicze:
  • Ma różnorodne zastosowania i właściwości lecznicze, wśród nich: moczopędne, przeciwgrzybiczne, przeciwbakteryjne; jest używana przy problemach z nerkami.
• Zastosowania:
  • Czy znacie smak jej słodko-ostrych kwiatów? Podobnie jak jej liście są jadalne i bogate w witaminę C. Marynowane niedojrzałe owoce są smakowitym dodatkiem do dań – zastępnikiem kaparów. Suszone są bardzo ostre w smaku i używane zamiast pieprzu. Jest bardzo atrakcyjna dla mszyc, tym samym chroni przed nimi inne okoliczne rośliny.

Czakra 2 / Pomarańczowy

Calendula officinalis – Nagietek lekarski

• O roślinie:
  • Najprawdopodobniej pochodzi z południa Europy, ale uprawiany od tak dawna, że trudno stwierdzić, skąd dokładnie pochodzi. W Polsce potrafi „uciekać” z uprawy i dziczeć. Kwitnie od końca maja do końca września. Ma dwa rodzaje kwiatów: rurkowe – płodne – tworzą tzw. środek oraz języczkowe – płonne, tzw. płatki – wabia owady.
• Właściwości lecznicze:
  • Stosowany przy nieżytach żołądka i jelit, zaburzeniach miesiączkowania, wspomaga gojenie ran, przeciwzapalny, bakteriobójczy.
• Zastosowania:
  • Często spotykany w ogrodach jako roślina ozdobna, uprawiany również jako roślina lecznicza. Koszyczki kwiatowe są jadalne. W polskiej etnoweterynarii często podawany krowom po ocieleniu, by wspomóc oczyszczenie.

Czakra 3 / Żółty

Gentiana lutea – Goryczka żółta

• O roślinie:
  • Roślina górska, pochodzi z Europy środkowo-wschodniej i południowej. Rośnie dziko w Karpatach Wschodnich; brak obserwacji z Polski, dawniej uprawiana na Babiej Górze. Nazwa pochodzi od gorzkiego smaku korzeni. Nasiona do wykiełkowania wymagają co najmniej 60 dni niskiej temperatury, dlatego zagraża jej globalne ocieplenie.
• Właściwości lecznicze:
  • Wspomaga trawienie, pobudza apetyt, działa przeciwzapalnie, wspomaga gojenie ran.
• Zastosowania:
  • Korzeń jest składnikiem species digestivae (mieszanki ziół poprawiających trawienie). Jest używany do produkcji wódek i likierów, np. goryczki (Enzian). Fermentowane korzenie mają silniejszy zapach i słabszą gorycz.

Czakra 4 / Zielony

Convallaria majalis – Konwalia majowa

• O roślinie:
  • Rodzima dla Polski, występuje często w lasach mieszanych i liściastych. Choć jej kwiaty były symbolem niewinności, może być śmiertelnie trująca – dzieci mogą umrzeć nawet po wypiciu wody z wazonu z jej kwiatami. Kłącza konwalii mogą rosnąć w jednym miejscu przez dziesiątki lat. Owoce dojrzewają we wrześniu/październiku, wówczas składniki mineralne przemieszczane są z organów nadziemnych do podziemnych.
• Właściwości lecznicze:
  • Używana do leczenia chorób serca i nadciśnienia.
• Zastosowania:
  • Od XII wieku uprawiana jako roślina ozdobna. W bukietach ślubnych symbol czystości i skromności. Wykorzystywana do produkcji perfum. Suszone kwiaty dodawano do tabaki.

Czakra 5 / Niebieski

Borago officinalis – Ogórecznik lekarski

• O roślinie:
  • W Polsce zadomowiony uciekinier z upraw, rośnie na łąkach, jego niebieskie kwiaty przyciągają wzrok. Nazwa ogórecznik nawiązuje do jego smaku.
• Właściwości lecznicze:
  • Nieznaczne działanie moczopędne, przeciwzapalne i uspokajające. W tradycjach ludowych stosowany m.in. do gojenia błon śluzowych jamy ustnej i przy problemach układu oddechowego.
• Zastosowania:
  • Jadalne liście i kwiaty bardzo dobrze smakują w sałatkach, według dawnych farmakopei miały odpędzać smutki i sprowadzać przyjemne myśli. Truskawki lepiej rosną w jego sąsiedztwie.

Czakra 6 / Indygo

Atropa belladonna – Pokrzyk wilcza jagoda

• O roślinie:
  • Roślina rodzima dla Polski. Potrafi, występując w jednym miejscu przez parę lat, stworzyć dość zwartą grupę kilkudziesięciu osobników, potem znikać z tego siedliska zupełnie, by pojawić się gdzie indziej. Cała roślina, wraz z błyszczącymi czarnymi owocami, silnie trująca.
• Właściwości lecznicze:
  • Stosowana w diagnostyce okulistycznej do rozszerzania źrenic (atropina), działanie cholinolityczne.
• Zastosowania:
  • Substancje zawarte w pokrzyku wchłaniane przez błony śluzowe mogą dawać uczucie lotu, stąd przedstawienia nagich czarownic latających na miotłach natartych pokrzykiem. Atropa – pierwszy człon nazwy od imienia Mojry Atropos, przecinającej nić życia.

Czakra 7 / Magenta

Scopolia carniolica – Lulecznica krainska

• O roślinie:
  • W Polsce rzadka i chroniona; rośnie w cienistych lasach liściastych Karpat, a na Roztoczu i w Kotlinie Sandomierskiej w miejscach po dawnych wsiach. Kwitnie w kwietniu i maju, w lecie jej części nadziemne zamierają i przechodzi w stan spoczynku do kolejnej wiosny.
• Właściwości lecznicze:
  • Ma działanie napotne i przeciwwymiotne, jest stosowana w leczeniu depresji dwubiegunowej. W niekontrolowanych dawkach silnie trująca, zawiera skopolaminę i atropinę.
• Zastosowania:
  • Ziele czarownic – nasenne i halucynogenne, wykorzystywane m.in. przez Bojków i Lemków; dawniej używana do znieczulania, ale wiązało się to z dużą śmiertelnością wśród pacjentów. Może powodować martwicę wątroby. Sadzona w ogrodach jako roślina ozdobna.