projekt

Codzienne formy oporu

Zamierzeniem długofalowego projektu Codzienne formy oporu jest przybliżenie polskiej publiczności wątków istotnych w palestyńskim tu i teraz, próba odpowiedzi na pytanie, jakiego znaczenia nabierają w kontekście okupowanego kraju tematy powiązane z tradycją jego mieszkańców  podróżowanie, gościnność, natura. W 2019 roku projekt miał kilka publicznych odsłon, a zwieńczy go wystawa zbiorowa wiosną 2020 roku.

Projekt Codzienne formy oporu jest efektem współpracy między Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, miastem Ramallah, AIR Antwerpen oraz Helsińskim Międzynarodowym Programem na Rzecz Artystów HIAP.  Jego celem jest doprowadzenie poprzez praktykę artystyczną i mobilność artystów do wymiany, wzajemnego poznania się środowisk twórczych z Polski, Belgii, Finlandii i Palestyny oraz zbadanie roli, jaką sztuka może pełnić w społeczeństwie oraz codziennych form oporu.

Jednym z pierwszych działań realizowanych w ramach Codziennych form oporu są pobyty twórcze dla artystów, skoncentrowane na pytaniu: Czy poprzez interwencję artystyczną napięcia społeczne da się przełożyć na narrację, która będzie z kolei kształtować krajobraz wyobrażeniowy miejsca? (Francis Alÿs, The Green Line, 2004).

Wiosną i jesienią 2019 roku na trzymiesięcznych rezydencjach w Ramallah oraz w Antwerpii, Helsinkach i Warszawie przebywali wybrani w otwartym naborze artyści: Ahmed Alaqra (Palestyna), Jumana Emil Abboud (Palestyna), Mirna Bamieh (Palestyna), Wim Catrysse (Belgia), Karolina Grzywnowicz (Polska), Timo Tuhkanen (Finlandia). Ponadto do udziału w projekcie zostali zaproszeni polscy artyści przebywający w 2018 roku na rezydencji w Ramallah: Joanna Rajkowska i Jaśmina Wójcik oraz współpracujący z nimi palestyński artysta Mohammad Saleh. Model programu wymiany ma zachęcać artystów do nawiązywania dialogu we własnym gronie i komunikowania się z odbiorcami.

Większość miast w Palestynie znajduje się w autonomicznej tzw. strefie A. Ponadto znaczny obszar Zachodniego Brzegu oraz Gazy usiany jest i otoczony pierścieniem nielegalnie zbudowanych osiedli izraelskich. Izrael w pełni kontroluje dopływ prądu i wody do Palestyny. Zarówno, formalnie pozostająca stolicą Palestyny, Jerozolima, jak i oddzielona od reszty państwa Strefa Gazy, a także większość obszarów wiejskich terytorium palestyńskiego są administracyjnie, politycznie i ekonomicznie zależne od Izraela.

W konsekwencji wydarzeń, które miały miejsce w XX w. dla wielu mieszkańców Palestyny podstawowe prawa człowieka, takie jak posiadanie paszportu z wpisaną narodowością, a co za tym idzie, prawo do podróżowania, stają się przywilejem. Z powodu ograniczonego dostępu do ziemi i jej astronomicznych cen, a także skomplikowanych podziałów administracyjnych, jej uprawa jest dostępna tylko dla wybrańców. Z tych powodów w Palestynie każde działanie, każdy gest, nie tylko artystyczny, ma swoje polityczne znaczenie. Czy to wspólne coniedzielne gotowanie w górach, czy sadzenie roślin jadalnych na skrawku ziemi w obozie dla uchodźców, czy kolekcjonowanie skamielin to czynności, które życiu mają nadać sens i zwyczajny bieg.

W rozmowach z mieszkańcami dotyczących najbardziej błahych, codziennych spraw przewijają się tematy związane z nakbah (okupacją), hijrah (migracją) oraz muqawamah (walką). Jednak palestyński słownik codziennych pojęć jest znacznie bogatszy i bardziej pozytywny. Znajdziemy w nim (one)h (kolektywność), która jest powiązana z niegdysiejszymi rytuałami wspólnej pracy. Mujawarah oznacza wspólne życie, w którym relacje nie są oparte na idei odwzajemniania, ale na komunizmie rozumianym za Davidem Graebeberem jako relacja międzyludzka funkcjonująca według zasady od każdego w miarę jego możliwości i każdemu według jego potrzeb. Inne często przewijające się pojęcia to madhafah gościnność, holom marzenie oraz wiele słów określających różnorodne formy, miejsca i czas spotkań lammeh, jomaa, qadeh. 

Jesienią 2019 roku w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski odbyło się zgromadzenie artystów i artystek oraz przedstawicieli i przedstawicielek palestyńskich instytucji zajmujących się sztuką i kulturą. Wiosną 2020 roku otwarta zostanie wieńcząca projekt wystawa.

Codzienne formy oporu Film: Marta Wódz

  • Zdjęcie w tle
    • Francis Alÿs, The Green Line, 2004, we współpracy z Julien Devaux, dokumentacja wideo akcji. Obraz: Rachel Leah Jones
Projekty rezydencyjne a
Rezydencje finansują Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Miasto Stołeczne Warszawa, Miasto Ramallah
Partnerzy