projekt

Codzienne formy oporu

Codzienne formy oporu to zakrojony na kilka lat polimorficzny projekt, będący efektem współpracy między Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, miastem Ramallah, AIR Antwerpen oraz Helsińskim Międzynarodowym Programem na Rzecz Artystów (HIAP). W 2019 roku projekt będzie miał kilka publicznych odsłon powiązanych z programem dyskursywnym Ujazdowskiego, a zwieńczony zostanie wystawą zbiorową wiosną 2020 roku. 

Celem projektu jest doprowadzenie, poprzez praktykę artystyczną i mobilność artystów, do wymiany, wzajemnego poznania się środowisk twórczych z Polski, Belgii, Finlandii i Palestyny oraz zbadanie roli, jaką sztuka może pełnić w społeczeństwie oraz codziennych form oporu. 

Jednym z pierwszych działań realizowanych w ramach Codziennych form oporu są pobyty twórcze dla artystów, skoncentrowane na pytaniu: Czy poprzez interwencję artystyczną napięcia społeczne da się przełożyć na narrację, która będzie z kolei kształtować krajobraz wyobrażeniowy miejsca? (Francis Alÿs, The Green Line, 2004).  

Wiosną i jesienią 2019 roku na trzymiesięcznych rezydencjach w Ramallah oraz w Antwerpii, Helsinkach i Warszawie przebywać będą wybrani w otwartym naborze artyści: Ahmed Alaqra (Palestyna), Jumana Emil Abboud (Palestyna), Mirna Bamieh (Palestyna), Wim Catrysse (Belgia), Karolina Grzywnowicz (Polska), Timo Tuhkanen (Finlandia). Ponadto do udziału w projekcie zostali zaproszeni polscy artyści przebywający w ubiegłym roku na rezydencji w Ramallah: Joanna Rajkowska i Jaśmina Wójcik oraz współpracujący z nimi palestyński artysta Mohammed Saleh.

Model programu wymiany ma zachęcać artystów do nawiązywania dialogu we własnym gronie i komunikowania się z odbiorcami.

Większość miast w Palestynie znajduje się w autonomicznej tzw. strefie A. Ponadto znaczny obszar Zachodniego Brzegu oraz Gazy usiany jest i otoczony pierścieniem nielegalnie zbudowanych osiedli izraelskich. Izrael w pełni kontroluje dopływ prądu i wody do Palestyny. Zarówno, formalnie pozostająca stolicą Palestyny, Jerozolima, jak i oddzielona od reszty państwa Strefa Gazy, a także większość obszarów wiejskich terytorium palestyńskiego są administracyjnie, politycznie i ekonomicznie zależne od Izraela. 

W konsekwencji wydarzeń, które miały miejsce w XX w. dla wielu mieszkańców Palestyny podstawowe prawa człowieka, takie jak posiadanie paszportu z wpisaną narodowością, a co za tym idzie, prawo do podróżowania, stają się przywilejem. Z powodu ograniczonego dostępu do ziemi i jej astronomicznych cen, a także skomplikowanych podziałów administracyjnych, jej uprawa jest dostępna tylko dla wybrańców. Z tych powodów w Palestynie każde działanie, każdy gest, nie tylko artystyczny, ma swoje polityczne znaczenie. Czy to wspólne coniedzielne gotowanie w górach, czy sadzenie roślin jadalnych na skrawku ziemi w obozie dla uchodźców, czy kolekcjonowanie skamielin  to czynności, które życiu mają nadać sens i zwyczajny bieg.  

W rozmowach z mieszkańcami dotyczących najbardziej błahych, codziennych spraw przewijają się tematy związane z nakbah (okupacją), hijrah (migracją) oraz muqawamah (walką). Jednak palestyński słownik codziennych pojęć jest znacznie bogatszy i bardziej pozytywny. Znajdziemy w nim (one)h (kolektywność), która jest powiązana z niegdysiejszymi rytuałami wspólnej pracy. Mujawarah oznacza wspólne życie, w którym relacje nie są oparte na idei odwzajemniania, ale na komunizmie rozumianym za Davidem Graebeberem jako relacja międzyludzka funkcjonująca według zasady od każdego w miarę jego możliwości i każdemu według jego potrzeb. Inne często przewijające się pojęcia to madhafah gościnność, holom marzenie oraz wiele słów określających różnorodne formy, miejsca i czas spotkań lammeh, jomaa, qadeh. 

Realizując długofalowy projekt Codzienne formy oporu, chcemy przybliżyć polskiej publiczności wątki istotne w palestyńskim tu i teraz. Spróbować odpowiedzieć na pytanie, jakiego znaczenia nabierają w tym kontekście tematy powiązane z tradycją i etosem mieszkańców tego kraju podróżowanie, gościnność, natura.  

Pierwsza publiczna odsłona projektu nastąpi jesienią 2019, kiedy Sandi Hilal z kolektywu DAAR wygłosi performatywny wykład na temat swojej pracy Al Madhafah: Living Room, którą będzie można zobaczyć na wystawie w Ujazdowskim w 2020. Seria wykładów, warsztatów, pokazów filmowych służyć będzie wymianie wiedzy i doświadczeń o takich tematach, jak związek między polityką a estetyką.

  • Zdjęcie w tle
    • Francis Alÿs, The Green Line, 2004, we współpracy z Julien Devaux, dokumentacja wideo akcji. Obraz: Rachel Leah Jones
Projekty a
Rezydencje finansują Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Miasto Stołeczne Warszawa, Miasto Ramallah
Partnerzy