nadchodząca wystawa

Codzienne formy oporu

Powrót do natury, zbieranie skamielin, wspólne przygotowywanie posiłków w sytuacji okupacji każdy gest jest przejawem siły, która pozwala przetrwać i zachować sens życia. Wystawa Codzienne formy oporu opowiada o strategiach życia pod presją w Palestynie.

Wystawa Codzienne formy oporu jest wynikiem wieloletniej pracy artystów palestyńskich: Jumany Emil Abboud, Ahmada Alakry, Mirny Bamieh, Forensic Architecture, Sandi Hilal i Alessandra Pettiego z kolektywu DAAR, Jumany Manny, Mahommada Saleha, a także efektem odbywających się w ciągu ostatnich czterech lat rezydencji artystycznych, podróży, badań i pracy z lokalnymi społecznościami artystów z Polski Karoliny Grzywnowicz, Joanny Rajkowskiej, Jaśminy Wójcik i Marty Wódz oraz Wima Catryssea z Belgii. W wystawie zostały zebrane projekty, które eksponują praktyki pomagające zachować człowieczeństwo i stawić opór w czasie zawirowań społecznych, politycznych czy ekologicznych nie tylko na terenie okupowanej Palestyny.

Opór rozumiany jest w tym projekcie nie jako fizyczny i zbrojny sprzeciw wobec dokuczliwej opresji, ale jako trwanie, gościnność, praktyki pamięci stosowane przeciw zapomnieniu. Opór to też małe codzienne gesty i rytuały: przygotowywanie posiłków, uprawianie roślin, śpiewanie piosenek, odbudowywanie zburzonych domów.

W konsekwencji wydarzeń związanych między innymi z powstaniem w XX w. państwa Izrael i wysiedleniem tysięcy Palestyńczyków z terenów historycznej Palestyny, dla jej wielu arabskich mieszkańców podstawowe prawa człowieka, takie jak posiadanie paszportu z wpisaną narodowością, a co za tym idzie, prawo do podróżowania, stały się przywilejem. Z powodu ograniczonego przez okupanta dostępu do ziemi a też jej astronomicznych cen uprawiać ją mogą tylko nieliczni Palestyńczycy. Dostęp do wody jest reglamentowany, zwykłe spacery po wzgórzach i w ogóle przemieszczanie się po terytoriach palestyńskich jest mocno utrudnione.

Jedynie większe miasta na Palestyńskich Terytoriach Okupowanych znajdują się w autonomicznej tzw. strefie A. Znaczny obszar Zachodniego Brzegu oraz Gazy usiany jest i otoczony pierścieniem nielegalnie zbudowanych osiedli izraelskich. Izrael w pełni kontroluje dopływ prądu i wody do Palestyny. Zarówno formalnie pozostająca stolicą Palestyny Jerozolima, jak i oddzielona od reszty państwa Strefa Gazy, a także większość obszarów wiejskich terytorium palestyńskiego są administracyjnie, politycznie i ekonomicznie zależne od Izraela.

Z tych powodów w Palestynie każde, najzwyklejsze nawet działanie, każdy gest, samo trwanie ma polityczne znaczenie. Czy to wspólne coniedzielne gotowanie w górach, czy sadzenie roślin jadalnych na skrawku ziemi w obozie dla uchodźców, czy kolekcjonowanie skamielin to czynności, które życiu nadają sens i pomagają przywrócić ludzki wymiar światu naznaczonemu konfliktem izraelsko-palestyńskim. Działania te dzięki artystom przekraczają codzienny porządek ludzkiego życia, nabierają mocy i zyskują walor sprawczości.

Artyści biorący udział w wystawie unikają ciężkiej retoryki politycznej, skupiają się natomiast na pielęgnowaniu pamięci i budowaniu palestyńskiej tożsamości poprzez odwoływanie się do dawnych zwyczajów i tradycji.

Strategią Mirny Bamieh, artystki pochodzącej ze wschodniej Jerozolimy, stała się kuchnia. Bamieh, kolekcjonując stare przepisy i gotując, wspiera kolektywność i przywraca pamięć lokalnych społeczności w Palestynie. Mohammad Saleh, projektant i praktyk permakultury, w swoich działaniach sięga po tradycyjne kolektywne metody współdzielenia ziemi i jej uprawy. Opowieści i stare baśnie w rękach Jumany Emil Abboud stają się narzędziem mającym moc przenoszenia słuchacza w czas dzieciństwa i utracone po 1948 roku miejsca. Joanna Rajkowska dzięki uprzejmości Mohammada Badwana, sklepikarza i kolekcjonera kamieni z Ramallah, realizuje projekt, który opowiada o ludzkiej więzi z ziemią, kamieniami, przyrodą o mistycznym związku, który pielęgnowany był na tych terenach przed politycznymi i narodowymi podziałami.

Karolina Grzywnowicz na wystawie zaprezentuje projekt Every Song Knows Its Home. Pracując nad nim, zbierała piosenki stworzone z potrzeby opowiedzenia o doświadczeniu uchodźstwa. Podczas kilkumiesięcznej rezydencji w Palestynie spotykała się z mieszkańcami obozów dla uchodźców, którzy dzielili się z nią swoimi rodzinnymi pieśniami. Spotkanie z Grzywnowicz pozwoliło wielu osobom uzmysłowić sobie kruchość i ulotność ich pamięci. Wraz z odchodzeniem starszego pokolenia, pełniącego rolę strażnika kolektywnej pamięci, zapomnieniu ulegają pieśni opowiadające o pochodzeniu i palestyńskiej tożsamości.

W rozmowach z mieszkańcami Palestyny dotyczących najbardziej błahych, codziennych spraw przewijają się tematy związane z nakbah (wysiedleniem, katastrofą z 1948 roku), hijrah (migracją) oraz muqawamah (walką). Jednak palestyński słownik codziennych pojęć jest znacznie bogatszy i bardziej pozytywny. Znajdziemy w nim (one)h (kolektywność), która jest powiązana z niegdysiejszymi rytuałami wspólnej pracy. Mujawarah oznacza wspólne życie, w którym relacje nie są oparte na idei odwzajemniania, ale na komunizmie rozumianym za Davidem Graeberem jako relacja międzyludzka funkcjonująca według zasady od każdego w miarę jego możliwości i każdemu według jego potrzeb. Inne często przewijające się pojęcia to madhafah gościnność, holom marzenie oraz wiele słów określających różnorodne formy, miejsca i czas spotkań lammeh, jomaa, qadeh. To właśnie gościnność jest drugim ważnym wątkiem, który rozwijają uczestnicy projektu. Pracą stanowiącą kwintesencję arabskiej gościnności jest zrealizowany przez kolektyw DAAR Sandi Hilal i Alessandra Pettiego Al Madhafah. Pokój dzienny, zwany po arabsku al-madhafah, to przestrzeń między sferami publiczną i prywatną, pomieszczenie służące okazywaniu gościnności. Ma ono potencjał, by podważyć tradycyjny podział ról na gościa i gospodarza, a zarazem nadać aktom gościnności nowe znaczenie społeczno-polityczne. Zaproszenie Al-Madhafah do Ujazdowskiego czyni gospodarzami tej przestrzeni i współautorami programu palestyńską artystkę Sandi Hilal wraz Yasmeen Mahmoud, Ayat Al Turshan i Shafikiem Karkarem, którzy są gospodarzami Al Madafah działających na stałe na terenie obozów dla uchodźców Boden, Fawwar oraz w Van Abbemuseum. Polska publiczność będzie miała możliwość spotkania z gospodarzami tej przestrzeni.

Realizując długofalowy projekt Codzienne formy oporu, chcemy przybliżyć polskiej publiczności wątki istotne dla palestyńskiego tu i teraz. Spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, jakiego znaczenia nabierają we współczesnym kontekście tematy powiązane z tradycją i etosem mieszkańców tego kraju podróżowanie, gościnność, natura. Zazwyczaj ukryte tematy oporu politycznego, wysiłki na rzecz praktyk demokracji i niezliczone kontrnarracje w codziennych formach oporu stają się widoczne i są przekazywane naszym widzom. W związku z obecną sytuacją polityczną zarówno w Europie, jak i na Bliskim Wschodzie program wzmacnia świadomość znaczenia oddolnych praktyk demokratycznych szczególnie w czasach nasilającego się autorytaryzmu.

 

  • Wystawę wsparła Ambasada Belgii Przedstawicielstwo Flandrii w Polsce oraz Ambasada Szwecji.
  • Planowane otwarcie
    • 2021
wtorek 11:00—18:00
środa 11:00—18:00
czwartek 12:00—20:00
piątek 12:00—20:00
sobota 10:00—19:00
niedziela 11:00—18:00
Wystawy a
Wystawa została objęta honorowym patronatem Ambasady Państwa Palestyny w Polsce.
Instytucja jest finansowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Wystawę wsparła Ambasada Belgii Przedstawicielstwo Flandrii w Polsce oraz Ambasada Szwecji.
Rezydencje artystów biorących udział w wystawie realizowane są we współpracy Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski z miastem Ramallah przy wsparciu Miasta Stołecznego Warszawa, Instytutu Adama Mickiewicza i Akademie Schloss Solitude.